"Xăm": Hội họa và nghệ thuật thân thể
Christian Petru Panaite
Trợ lý giám tuyển triển lãm tại Hội Lịch sử New York (NYHS)
Để tạo ra một hình xăm hoàn chỉnh, chúng ta không thể nào đếm xuể biết bao nhiêu câu hỏi được đặt ra xoay quanh việc lên ý tưởng, phác thảo, soi xét mối quan hệ giữa vị trí hình xăm và chất liệu,... tất cả đều tương đồng một cách kỳ diệu với những “gạch đầu dòng” cần hoàn thiện khi bạn vẽ một bức tranh. Hay việc những người yêu xăm say mê “thu thập” những hình xăm bản thân yêu thích lên da mình được ví von với những triển lãm hội họa được đúc kết từ tình yêu và niềm mê đắm của chủ sở hữu… Vậy nên so sánh bất kì khía cạnh nào của “xăm mình” với tổng quan hội họa, dựa trên những tương đồng lên đến 80%, có thể khẳng định rằng, xăm là nghệ thuật và là “anh em” trong ngành hội họa.
Nếu mục đích của nghệ thuật là để thể hiện tinh hoa trong ý tưởng kết hợp cùng tay nghề của người nghệ sĩ với mục đích trân trọng, nâng niu, lan tỏa cái đẹp và lớp nghĩa ẩn sâu bên trong nó, thì há chẳng phải “xăm mình” cũng thuộc phạm trù nghệ thuật hay sao? Và câu trả lời ở đây là có, nhưng phải dựa trên góc nhìn, quan điểm của mỗi người. Bởi theo phân tích của Christian Petru Panaite, trợ lý giám tuyển triển lãm tại Hội Lịch sử New York (NYHS) nhận định: “ Nếu một người cho rằng hình xăm của mình là tác phẩm nghệ thuật thì chúng chính là nghệ thuật.” Nghệ sĩ đa ngành Bruno Levy lại cho rằng “xăm mình là một trong những loại hình nghệ thuật tinh khiết nhất, là một loại ngôn ngữ thị giác vô cùng mạnh mẽ mà không bị ảnh hưởng bởi các quy ước của thế giới nghệ thuật hiện đại.” Xăm mình tô điểm cho vẻ đẹp cơ thể con người, tôn vinh những chi tiết mĩ miều trên cơ thể mà người ta thường vô ý lãng quên hoặc cố tình lờ đi.
Bruno Levy
Nghệ sĩ đa ngành
Hãy cùng đặt “họa” trên da người và “họa” trên giấy lên bàn cân để chúng ta có cái nhìn tổng quan hơn...
Chất liệu
-
Dụng cụ: Trong khi vẽ trên giấy sử dụng cọ, chì,... không rung, lắc, rất dễ kiểm soát độ đậm nhạt. Ngược lại, xăm mình sử dụng máy xăm nặng, dễ rung lắc với tần số lớn, cộng thêm độ sưng tấy của máu và huyết tương làm mờ bề mặt khiến việc kiểm soát độ đậm nhạt trở thành bài toán khó đối với bất kì một artist nào. Để thực hiện người nghệ sĩ bắt buộc phải lên ý tưởng, chuẩn bị bố cục cực kì kĩ lưỡng.
-
Khác biệt đầu tiên và rõ rệt nhất phải kể đến chất liệu: Nếu giấy là một mặt phẳng 2 chiều không co dãn thì da người lại là một bề mặt không hề phẳng, không hề dễ dàng bám mực, thậm chí còn di chuyển theo hơi thở, không hề cố định. Chất liệu vừa là mảnh đất phô diễn tài năng cũng như sự khéo léo của người thợ xăm vừa là yếu tố thách thức trong quá trình thực hiện tác phẩm. Và một điều đặc biệt khác không thể không nói đến: da người là vô giá, sẽ không tồn tại “bút xoá" hay “cục tẩy" trong xăm hình. “Sai 1 ly, đi 1 dặm”, đó cũng là một trong những lý do góp phần tăng độ khó cho bộ môn này, biến xăm trổ thành môn chơi mà không phải hoạ sĩ nào cũng theo được.
dụng cụ
"Chất họa"
-
Chất họa: Mỗi trường phái sáng tác đều có sự đa dạng nhất định về mặt hình ảnh cũng như màu sắc. Đặc biệt, phía bên xăm hình, người thực hiện vừa kiêm vai trò của người thợ vừa đóng vai người nghệ sĩ sáng tác hình xăm theo yêu cầu, mong muốn của từng khách hàng. Có những mẫu hình xăm thiết kế vô cùng đơn giản. Nhưng cũng có những mẫu hình xăm cực kỳ cầu kỳ, tỉ mỉ và chi tiết đòi hỏi sự sáng tạo với những ý tưởng mới lạ từ người nghệ nhân. Hay còn gọi là những hình xăm nghệ thuật - những hình xăm sống động như thực, luôn mang đến cho người xem những cảm xúc mới lạ, những câu chuyện thú vị và bất ngờ.
"Xăm": xưa - nay và mai sau...
Ở Việt Nam, trong sách Việt sử giai thoại, Nguyễn Khắc Thuần viết: một trong những tục cổ xưa nhất của người Việt là xăm mình, kéo dài đến cuối thế kỉ thứ XIII, đầu thế kỉ thứ XIV mới chấm dứt.Theo nghiên cứu chỉ ra, tục lệ này bắt nguồn từ thời các vị Vua Hùng những năm 2000 TCN, khi xăm là một cách thức để chống lại thú dữ, thủy quái. Đặc biệt, vào thời nhà Trần, các binh sĩ xăm lên trán hai chữ Sát Thát trong thời kì kháng chiến chống Nguyên Mông nhằm thể hiện sự quyết tâm chiến đấu bảo vệ giang sơn bờ cõi.
Lâu dần, quan niệm “người thích xăm hình là những người ngổ ngáo, thích ăn chơi, đua đòi, có máu giang hồ trong người,...” dần len lỏi vào tiềm thức của đại đa số người dân Việt Nam, tạo cho ngành xăm trổ có một ấn tượng khá xấu với những người chưa kịp quen và tiếp nhận thứ văn hoá này, đặc biệt là tầng lớp trung niên Việt.
Vào thế kỉ 20, có lẽ xăm hình được ưa chuộng nhất bởi bộ phận dân anh chị, giang hồ để thể hiện sự nổi trội, sức mạnh của bản thân, một phần cũng là để phân biệt giữa các băng đảng với nhau.
"Xăm" và những "mặc định"
Thế kỷ 21, xăm hình ngày càng được đón nhận, những định kiến về xăm ngày càng phai nhạt dần khi mà ngày một nhiều người yêu xăm hình hơn, và bắt đầu xem nó là một môn nghệ thuật thứ thiệt. Mà đã là một môn nghệ thuật thực thụ thì không thể thiếu người nghệ sĩ và niềm hạnh phúc của người nghệ sĩ là được cống hiến cho nghệ thuật. Trình độ của các nghệ sĩ Việt Nam ngày nay đã vươn tầm thế giới mà liên tục là các giải cao nhất trong các cuộc thi xăm khu vực cũng như quốc tế chính là những sự công nhận của bạn bè trong và ngoài nước. Chính các anh em nghệ sĩ là những người đã thay đổi quan điểm tồn tại bao lâu nay: “Xăm là xấu" sang thành “Xăm không xấu, xăm xấu mới xấu".
Có lẽ, mọi lời nói, biện minh, giải thích hay lăng xê cho ngành xăm sẽ đều không có tác dụng gì nếu như hình xăm của các bạn thực sự tệ từ chất lượng đến hình thức. Còn những tác phẩm mang tính nghệ thuật, góp phần tôn vinh vẻ đẹp tổng thể của người chơi, những tác phẩm đầu tư và trau chuốt, những tác phẩm đó có khả năng “speak for itself" - không cần quảng cáo, không cần lăng xê, không cần ca tụng...
"Chỉ cần ngắm là đã tự khắc trầm trồ."
"speak for itself"